21فبرورې روز جهانې زبان مادرې را به تمام ملت ها وملېت هاې جهان وافغانستان تبرېک مېگوېم
تارېخچه مختصرروزجهانی زبان مادری
زبانم راچوجانم دوست مې دارم
زبانم است که من هستم واواست
1 تا پيش از استقلال بنگلادش از كشور پاكستان در دهه 50 ميلادي، زبان رسمي كه در مدارس و دانشگاههاي آن ايالت آموزش داده ميشد زبان پاكستاني (اردو) بود. در طي اين دوران تا زمان كسب استقلال از پاكستان، فعاليت زيادي جهت بكارگيري و تدريس زبان بنگالي در كنار زبان اردو توسط فعالين دانشگاهي و فرهنگي انجام گرفت. بخاطر تفكرات خاص دولت پاكستان كوچكترين حركتي در اين زمينه با شديدترين اقدامات اين دولت مواجه ميشد. از جمله فعالين بسط و گسترش زبان بنگالي كه توسط نيروهاي امنيتي پاكستان ترور شدند مي‌توان به ابوالبركت (استاد دانشگاه داكا)، رفيع‌الدين احمد (دانشجو)، شوفير رحمان (كارمند عاليرتبه دادگاه عالي بنگلادش) اشاره كرد كه اين حوادث در روزهاي 21 و 22 فبرورې سال 1952 اتفاق افتاد.
2 بنگلادش اولين كشوري بود كه در نوامبر سال 99 پيشنهاد رسمي خود را مبني بر نامگذاري روز 21 فبروربه نام روز جهاني زبان مادري به سازمان يونسكو ارائه كرد. اين پيشنهاد در سي‌امين نشست عمومي سازمان يونسكو به تصويب نمايندگان كشورهايي چون ايتاليا، فرانسه،اسپانيا، نروژ، دانمارك، سوئد، شيلي، هلند، سوئيس، پاراگوئه، جمهوري دومنيكن، هند، مالزي، عربستان سعودي، لهستان و... رسيد.
همزمان با اين فعاليتها، سازمان ديگري با عنوان طرفداران جهاني زبان مادري « » در كانادا تشكيل شد كه اعضاي آن را افرادي از مليتهاي انگليسي، هندي، آلماني، بنگلادشي، هلندي و ... تشكيل مي‌دادند. اين سازمان نيز پيشنهاد خود را جهت نامگذاري روز 21 فبرورې به نام روز جهاني زبان مادري به سازمان يونسكو ارائه كرد. پس از تصويب روز 21 فبرورې، به نام روز جهاني زبان مادري طرحي توسط يونسكو تهيه و به تمامي كشورهاي عضو ابلاغ شد در اين طرح براي معلمان، دانش‌آموزان و دانشجويان برنامه‌هاي خاصي تدارك ديده شده بود.عنوان اين طرح چنين بود: چرا روز جهاني زبان مادري: تنوع زبانها و فرهنگهاي مختلف بيانگر ارزش جهاني آنها براي تقويت حس وحدت و انسجام جوامع بشري مي‌باشد. اهميت بازشناسي تنوع زباني يونسكو را بر آن داشت تا تصميم به برگزاري جشن روز جهاني زبان مادري بگيرد.
3براي اولين‌بار مراسم روز جهاني زبان مادري در فبرورې سال 2000 در پاريس برگزار شد كه در آن مقامات عاليرتبه كشور فرانسه، نمايندگان كشورهاي مختلف جهان و زبان‌شناسان برجسته‌اي چون نوام چامسكي و ... شركت داشتند. در اين مراسم كويچيرو ماتسورا مدير كل سازمان يونسكو در مورد علل نامگذاري روز جهاني زبان مادري به سخنراني پرداخت وي گفت: در سطح جهان بيش از 6000 گونه زباني مختلف وجود دارد كه اين تنوع بيانگر توانائي انسان براي ايجاد ابزار ارتباطي مي‌باشد. زبانها آينه تمام نماي ابعاد وجودي انسان و جوامع انساني مي‌باشند. وي در ادامه تشكر ويژه خود را از رئيس جمهور كشور ايسلند بعنوان اولين سفير حسن نيت يونسكو در امر پاسداشت، و اعتلاي روز زبان مادري ابراز داشت. در ادامه پيام كوفي عنان دبير كل سازمان ملل در مورد لزوم ارج‌گذاري به روز جهاني مادري قرائت شد. در مارچ سال 2001 مراسم روز جهاني مادري در محل مركز مطالعات بين المللي زبان مادري1در داكا پايتخت بنگلادش برگزار شد.
با توجه به اهميت موضوع، كوفي عنان دبير كل سازمان ملل متحد در اين مراسم حضور يافت. 4در سال 2003 نيز براي چهارمين بار روز جهاني زبان مادري طي مراسم باشكوهي در مقر يونسكو گرامي داشته شد و كويچيرو ماتسورا مدير كل يونسكو طي سخنراني به اين موارد تأكيد كرد.
امسال براي چهارمين بار است كه روز جهاني زبان مادري را گرامي مي‌داريم. هدف از اين مراسم تشويق و ترغيب مردم جهت بسط و گسترش زبان مادري است. زبانها عامل ارتباط، ادراك و تأمل بوده و ترسيم‌كننده مسيري هستند كه خط واصل گذشته، حال و آينده مي‌باشد. انسانها در مناطق جغرافيايي با گذشته و تاريخ خاص خويش زاده مي‌شوند و ...
از نظر ماتسورا وظائف دولتها بيشتر از ملتها مي‌باشد كه بايد براي حفظ و حراست فرهنگهاي محلي و تنوع زباني قوانين خاصي را تصويب كرده و به مرحله اجرا درآورند. وي نقش حفاظت و پاسداري از زبان مادري را در امر توسعه پايدار مهم دانست. حذف يك زبان در واقع به معناي يك عمل بيولوژيك براي حذف يك قوم يا ملت مي‌باشد.
زبان يك فرد از لحظه تولد تا موقع مرگ تكامل مي‌يابد و ما بايد سعي نماييم اين قدر اين تنوع فرهنگي و بشري را بدانيم.يونسكو تلاش بي‌وقفه‌اي را در اين راه شروع كرده و اميدوار است كه به يك سيستم آموزشي چند زبانه براساس چهارچوب ترفيع زبان مادري دست يابد. اميدواريم كه برنامه‌هايمان با مساعدت و همراهي دولتها در جهت حفظ و حراست زبان مادري با موفقيت همراه باشد.
بحران ازبېن بردن زبان مادری درافغانستان:
چنانکه درفوق ذکرشدکه زبان مادری حق طبعی وبشری هرملت وهرملېت مېباشدوهېچ کس نباېداززبان مادری خوېش محروم شودوهرشخصی که بکوشدکه قومی را اززبان مادری اش محروم کنداېن ېک نقض سری حقوق بشری است ومتخلف حقوق بشری باېدمجازات شود.
تنها افغانستان نېست که درزمان های مختلف ازطرف ېک تعداد اشخاص بی فرهنګ فاشېست وبېسواد زبانهای ملېت هاې مختلف افغانستان رابا تهدېدونابودی مواجه ساخته باشد ، درجهان چنېن روېدادهاې نابودې زبان مادرې زېاد رخ داده مثال خوبش را مېتوان بحران تارېخې الجزاېر وهندنام برد، زمان که فرانسوی ها الجراېررا مستعمېره کرده بودندبعد از ېک مدت اعلام نمودندکه درتمام مکاتب ومدارس به شکل اجباری زبان فرانسوی تدرېس شود وانګلېسها درهندچنېن کردند، که حالا کهن ترېن مردم هندی که درزمان استعمارانګلېس بوده وباوصف انکه ظرفېت خواندن ونوشتن زبان هندې را ندارد به اندزه کافې انګلېسی صحبت مېتواند)
افغانستان هم شاهد چنېن بحران ها بوده واست، اما درافغانستان جای تاسف اېنست که براثرېک تعداد بحرانهای سېاسی، اجتماعی وقومی اېن بحران ها به وجود آمده،ېک مثال زنده اش اېنست، بعداز سکوت حکومت دکترنجېب الله قدرت کشوربه مجاهدېن رسېد واېن قدرت برای تمام افغانها به ېک سرطان بدل شد که تارېخ نذېرش را ندارد، جنګهای تنظېمې که بېن مجاهدېن اغازشد وشهرکابل به چهارقسمت تقسېم شده بود وملېت ها مجبورن به ېک ګروه وابسته شدند، شناخت کرامت انسانی هرفرد درآن زمان بستګې به تکلم زبان ان شخص داشت که درهرمنطقه ی باېد با زبان ګروه همان منطقه صحبت مېشد درغېران مرګ ان شخص کارصواب بود.
حکاېت بسېارشرماورېست، مېګوېندېک شهروندغرېب کابل ناوقت شب خانه مېرفته درېک منطقه رسېده که از دوطرف صدا آمده از ېک طرف صدا آمده که کېستې؟ وازطرف دېګرصدا آمده که څوک ېې؟ شخص حېران وپرېشان مانده که چه بګوېدبلاخره لاچار جواب داده برادرها من (هندو هستم)واجازه رفتن بافته!
هنوزشعله ی ان نفرت ها خاموش نشده بود که شعله ی تعصب دېګری بلندشد، همه ما به ېاد دارېم که باز ېک قومندان صاحب که فعلان وزېروزرات اطلاعات وفرهنګ کشوراست بلند مېشه برای زبان ېک ملت با فرهنګ وېک زبان با فرهنګ وشنا خته شده ی جهانی چالش خلق مېکند درجای که خوب مېداندکه ارزش اېن زبان درخلقت بشر انقدرمفېدوموثرتمام شده که فخرعالم ګشته تنها اګرکتابهای اشعاربه اېن زبان را جمع کنېم تعدادشان تا آسمان مېرسد که تنها اګر مثنوی ومعنوې مولانا بزرګوار درعالم باشد برای اېن زبان کافی است وبه ملېارد ها کتابهای علمی دېګربه اېن زبان وجود دارد وبه تعداد ستاره های اسمان درجهان انسانها به زبان فارسی آموزش می بېنند ، آموزش مېدهند وحرف مېزنند.، اقا وزېربلندمېشودبه جرم دانشګاه ګفتن ېک کارمند بېچاره رااز وظېفه برکنارمېکند وبجای واژه های فارسی دری واژه خلق مېکند وبه اېن امېداست که شاېدخداوند(ج)برای اېن خدمتش به اېن اقا پاداش خواهد داد، خلاصه بحث اېنست که که از حالانه ازسالهای سال دشمنان اېن زبان با فرهنګ درتلاش نابود ازېن زبان بودندوهستندند، اما اېن ارمان رابه قبرباخوېش بردندوخواهدبردند.
دراخېربرای جناب وزېرصاحب فرهنګ ېک پېشنهاد دارم، واېنکه اقا وزېراز اېنکه با هزاردردسروبې خوابې مېکوشی وخلاف کاری مېکنې تا به اېن زبان صدمه واردکنی ، اېن کاررا نکن بېا از اېن زبان با فرهنګ استفاده کن کتابهای علمی، سېاسی، اجتماعی آدبې و... که دراېن زبان وجود داردان کتابها را مطالعه کن تا سطح فهمت بالا برود واز اېن نګرانی نا فهمې خلاص شوې
چون درتحقېق ومطالعه سطح فهم ودانش هرانسان رشد مېکند ازاېن موقع استفاده کن شاېد فردا نباشې اقلان اګرنبااشې ېک مقدارمحبوبېت خود را پس به دست ارې
صاحبزاده نالان